Formulier om het Heilig Avondmaal te houden

Instellingswoorden
Geliefden in de Heere Jezus Christus, hoort de woorden van onze Heere over de instelling van het Heilig Avondmaal, die de apostel Paulus ons doorgeeft: Ik heb van de Heere ontvangen, hetgeen ik u ook overgegeven heb, dat deH Heere Jezus in de nacht waarin Hij verraden werd, het brood nam, en toen Hij gedankt had, brak Hij het en zei: Neemt, eet, dit is Mijn lichaam dat voor u gebroken wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis. Desgelijks nam Hij ook de drinkbeker na het eten van het Avondmaal, en zei: Deze drinkbeker is het Nieuwe Testament in Mijn bloed; doet dat, zo dikwijls als gij die zult drinken, tot Mijn gedachtenis. Want zo dikwijls als gij dit brood zult eten en deze drinkbeker zult drinken, zo verkondigt de dood des Heeren totdat Hij komt. Zo dan, wie op onwaardige wijze dit brood eet of de drinkbeker des Heeren drinkt, die zal schuldig zijn aan het lichaam en bloed des Heeren. Maar de mens beproeve zichzelf en ete op die wijze van het brood en drinke van de drinkbeker; want wie onwaardig eet en drinkt, die eet en drinkt zichzelf een oordeel, niet onderscheidende het lichaam des Heeren.

Zelfonderzoek
Opdat wij nu tot onze troost het Avondmaal des Heeren mogen houden, zijn bovenal twee dingen nodig: in de eerste plaats dat wij ons vooraf op de juiste wijze beproeven ;
in de tweede plaats dat wij het gebruiken met het doel waartoe de Heere Christus het heeft bevolen en ingesteld, namelijk tot Zijn gedachtenis.

De waarachtige beproeving van onszelf is drieërlei. Ten eerste overdenke een ieder bij zichzelf zijn zonden en vervloeking, opdat hij zichzelf mishaagt en zich voor God verootmoedigt, omdat de toom van God tegen de zonde zo groot is dat Hij -eerder dan dat Hij die ongestraft kon laten- de straf ervoor door de bittere en smadelijke kruisdood aan Zijn geliefde Zoon Jezus Christus heeft voltrokken.

Ten tweede onderzoeke een ieder zijn hart, of hij de vaste en zekere belofte van God gelooft dat hem al zijn zonden alleen vanwege het lijden en sterven van Jezus Christus vergeven zijn, en dat de volkomen gerechtigheid van Christus hem als zijn eigendom is toegerekend en geschonken. En dit zo volkomen alsof hijzelf, in eigen persoon, voor al zijn zonden heeft betaald en alle gerechtigheid volbracht.

Ten derde onderzoeke een ieder zijn geweten of hij ook gezind is voortaan met zijn hele leven waarachtige dankbaarheid aan God de Heere te bewijzen en voor Gods aangezicht oprecht te wandelen. En eveneens of hij, terwijl hij van harte en zonder te veinzen alle vijandschap, haat en afgunst van zich aflegt, een ernstig voornemen heeft voortaan in waarachtige liefde en eensgezindheid met zijn naaste te leven.

Verkondiging van Gods genade en terugwijzing van onboetvaardigen
Allen dan die zo gezind zijn, wil God zeker in genade aannemen en voor waardige gasten aan de tafel van Zijn Zoon Jezus Christus houden. Zij die dit getuigenis in hun hart echter niet gevoelen, eten en drinken zich een oordeel. Naar het bevel van Christus en van de apostel Paulus vermanen wij daarom allen die weten dat zij met de hiernavolgende ergerlijke zonden besmet zijn, zich van de tafel des Heeren te onthouden, en wij verkondigen hun dat zij geen deel uitmaken van het Rijk van Christus. Dit betreft allen:

· die afgoden in welke gestalte ook voor de Heere in de plaats stellen of God op eigenwillige manier vereren;
· die de naam van de Heere door vloeken of op andere wijze misbruiken;
· die zich bezighouden met occulte praktijken of daaraan geloof hechten ;
· die God, Zijn Woord en de heilige sacramenten verachten;
· die aan hun ouders of andere gezagsdragers ongehoorzaam zijn ;
· die zich aan menselijk leven vergrijpen of haat koesteren tegen hun naasten en zich niet met hen willen laten verzoenen;
· die getrouwd of ongetrouwd hun lichaam niet rein bewaren;
· die hebzuchtig, verkwistend of verslaafd zijn;
· die leugenaars of roddelaars zijn;
· kortom, allen die zich in woord en wandel als ongelovigen gedragen.

Zolang zij aan zulke zonden vasthouden, moeten ze zich onthouden van het avondmaal dat Christus alleen voor Zijn gelovigen heeft ingesteld, opdat Gods oordeel en straf over hen niet des te zwaarder worden. Maar dit wordt ons, geliefde broeders en zusters in de Heere, niet voorgehouden om de verslagen harten van de gelovigen te ontmoedigen, alsof niemand aan de tafel des Heeren zou mogen aangaan dan wie zonder enige zonde is. Want wij komen niet tot het avondmaal om daarmee te betuigen dat wij in onszelf volkomen en rechtvaardig zijn. Integendeel, omdat wij ons leven buiten onszelf in Jezus Christus zoeken, belijden wij daarmee dat wij midden in de dood liggen.

Wij moeten erkennen dat wij nog vele zonden en gebreken in onszelf aantreffen, bijvoorbeeld dat wij geen volkomen geloof hebben en er niet toe komen God met zoln ijver te dienen als wij verplicht zijn, maar juist dagelijks strijd hebben te voeren met de zwakheid van ons geloof en onze verdorven vleselijke begeerten. Niettegenstaande dit alles, omdat wij door de genade van de Heilige Geest droefl1eid over zulke gebreken hebben en wij begeren tegen ons ongeloof te strijden en naar alle geboden van God te leven, zullen wij er ten volle van verzekerd zijn dat geen zonde of zwakheid die tegen onze wil nog in ons overgebleven is, kan verhinderen dat God ons in genade aanneemt en ons zo deze hemelse spijs en drank waardig en deelachtig maakt.

Christus' gedachtenis
Laten we nu, in de tweede plaats, overdenken waartoe de Heere voor ons het avondmaal heeft ingesteld, namelijk dat wij dat doen zouden tot Zijn gedachtenis. Wij dienen Hem op de volgende wijze te gedenken. Om te beginnen hebben wij in ons hart ten volle te vertrouwen dat onze Heere Jezus Christus - naar de beloften die vanaf het begin aan de vaderen in het Oude Testament gedaan zijn - door de Vader in deze wereld is gezonden, ons vlees en bloed heeft aangenomen en de toom van God, waaronder wij eeuwig hadden moeten wegzinken, vanaf het begin van Zijn menswording tot aan het einde van Zijn leven op aarde voor ons heeft gedragen. En dat Hij alle gehoorzaamheid aan Gods wet en alle gerechtigheid voor ons heeft vervuld, in het bijzonder toen Hij door de last van onze zonden en Gods toom in Gethsémané zweet als bloed uitperste. Daar, in de hof, werd Hij gebonden, opdat Hij ons zou ontbinden. Daarna heeft Hij onnoemelijk veel smaad gedragen, opdat wij bij God nooit meer te schande zouden worden. Hij is onschuldig ter dood veroordeeld, opdat wij in Gods gericht zouden worden vrijgesproken. Hij heeft zelfs Zijn gezegend lichaam aan het kruis laten nagelen, opdat Hij het handschrift van onze zonden daaraan zou hechten. Zo heeft Hij onze vloek op Zich geladen, opdat Hij ons met Zijn zegen zou vervullen. Hij heeft Zich met lichaam en ziel aan het kruishout tot in de allerdiepste smaad en in de angst der hel vernederd, toen Hij met luider stem riep: 'Mijn God, mijn God! waarom hebt Gij mij verlaten?', opdat wij in Gods nabijheid zouden verkeren en door Hem nooit meer verlaten zouden worden. Uiteindelijk heeft Hij met Zijn dood en bloedstorting het nieuwe en eeuwige verbond der genade en verzoening bevestigd, toen Hij zei: 'Het is volbracht.'

Onderwijzing over de instelling
Opdat wij vast zouden geloven dat wij tot dit genadeverbond behoren, nam de Heere Jezus tijdens het laatste avondmaal het brood en toen Hij gedankt had, brak Hij het en gaf het Zijn discipelen en zei: 'Neemt, eet, dat is Mijn lichaam dat voor u gegeven wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis.' Evenzo nam Hij na de maaltijd de drinkbeker en nadat Hij gedankt had, gaf Hij hun die en zei: 'Drinkt allen daaruit; deze drinkbeker is het nieuwe testament in Mijn bloed dat voor u en voor velen vergoten wordt tot vergeving der zonden; doet dat, zo dikwijls als gij die zult drinken, tot Mijn gedachtenis.' Dat betekent: zo dikwijls als u van dit brood eet en uit deze beker drinkt, wordt u door dit betrouwbare teken en onderpand onderwezen in en verzekerd van Mijn hartelijke liefde en trouw. En ook dat Ik voor u -omdat u anders de eeuwige dood zou moeten sterven aan het kruishout Mijn lichaam aan de dood overgeef en Mijn bloed vergiet, en met Mijn gekruisigd lichaam en vergoten bloed uw hongerige en dorstige zielen tot het eeuwige leven voedt, even zeker als voor ieders oog dit brood wordt gebroken en deze beker wordt aangereikt en even zeker als u met de mond eet en drinkt tot Mijn gedachtenis.

Uit deze inzetting van het Heilig Avondmaal door onze Heere Jezus Christus zien wij dat Hij ons geloof en vertrouwen richt op Zijn volkomen offer dat eenmaal op Golgotha is geschied. Want dit is het enige fundament voor onze zaligheid. Aan het kruis is Hij voor onze zielen tot waarachtige spijs en drank voor het eeuwige leven geworden. Want door Zijn dood heeft Hij voor ons de oorzaak van onze eeuwige nood en dood, namelijk de zonde, weggenomen en de levendmakende Geest verworven, opdat wij door die Geest- die woont in Christus, het Hoofd, en in ons, Zijn leden met Hem waarachtige gemeenschap zouden hebben en in Hem deel krijgen aan Zijn gaven: eeuwig leven, gerechtigheid en heerlijkheid. En opdat wij ook door die Geest als leden van één lichaam met elkaar in waarachtige broederlijke liefde verbonden worden, zoals de apostel spreekt: 'één brood is het, zo zijn wij velen één lichaam, omdat wij allen één brood deelachtig zijn' Want zoals uit vele graankorrels hetzelfde meel gemalen en brood gebakken wordt en uit vele geperste druiven dezelfde wijn en drank vloeit en zich tot één geheel mengt, zo zullen wij allen die door het waarachtig geloof in Christus ingelijfd zijn, door broederlijke liefde één lichaam zijn en dit niet alleen met woorden maar ook met de daad ten opzichte van elkaar bewijzen. Dit alles ontvangen wij om Christus' wil, onze geliefde Zaligmaker, die ons nog voor wij Hem kenden zozeer heeft liefgehad.

Moge de almachtige God en Vader van onze Heere Jezus Christus door Zijn Heilige Geest ons daarbij helpen. Amen.

Laten wij, opdat wij dit alles mogen ontvangen, ons voor God verootmoedigen en Hem met waarachtig geloof om Zijn genade aanroepen:

Barmhartige God en Vader, wij bidden U dat U door middel van dit avondmaal, waarin wij ons oefenen in de gedachtenis van de bittere dood van Uw geliefde Zoon Jezus Christus, door Uw Heilige Geest z6 in onze harten wilt werken dat wij ons met waarachtig vertrouwen hoe langer hoe meer aan Uw Zoon Jezus Christus overgeven. Laat onze door schuldbesef bedrukte en verslagen harten door de kracht van de Heilige Geest met Zijn waarachtig lichaam en bloed, ja met Hem die waarachtig God en mens is, het hemelse brood, gevoed worden, zodat wij niet meer in onze zonden leven, maar Hij in ons en wij in Hem. En laat ons zo waarachtig delen in het nieuwe en eeuwige verbond der genade, dat wij er niet aan twijfelen dat U voor eeuwig onze genadige Vader zult zijn, die ons onze zonden nooit meer toerekent en die voor ons als Uw geliefde kinderen en erfgenamen naar lichaam en ziel zult zorgen. Schenk ons Uw genade, opdat wij getroost ons kruis op ons nemen, onszelf verloochenen, onze Heiland belijden en in alle droefheid met opgeheven hoofd onze Heere Jezus Christus uit de hemel verwachten, die onze sterfelijke lichamen aan Zijn verheerlijkt lichaam gelijk zal maken en ons voor eeuwig tot Zich nemen. Wil ons door dit Heilig Avondmaal sterken in het algemeen en ontwijfelbaar christelijk geloof, dat wij met mond en hart belijden:

Ik geloof in God de Vader, de Almachtige, Schepper des hemels en der aarde. En in Jezus Christus, Zijn eniggeboren Zoon, onze Heere; die ontvangen is van de Heilige Geest, geboren uit de maagd Maria; die geleden heeft, onder Pontius Pilatus is gekruisigd, gestorven en begraven, nedergedaald ter helle; ten derden dage wederom opgestaan van de doden; opgevaren ten hemel, zittend ter rechterhand Gods, de almachtige Vader, vanwaar Hij komen zal om te oordelen de levenden en de doden. Ik geloof in de Heilige Geest. Ik geloof één heilige, algemene, Christelijke Kerk, de gemeenschap der heiligen; vergeving der zonden ; wederopstanding van het vlees; en een eeuwig leven. Amen.

Gebeden
Opdat wij dan met het hemelse brood Christus gevoed mogen worden, laten wij niet bij het uitwendige van brood en wijn blijven staan, maar laten wij onze harten opheffen naar de hemel, waar Jezus Christus, onze Voorspraak, zit aan de rechterhand van Zijn hemelse Vader. Laten wij er niet aan twijfelen dat wij door de werking van de Heilige Geest net zo waarachtig naar de ziel met Zijn lichaam en bloed gevoed worden als wij naar het lichaam het heilige brood en de heilige drank ontvangen tot Zijn gedachtenis.

Bij het breken en uitdelen van het brood, spreekt de dienaar.

Het brood dat wij breken is de gemeenschap met het lichaam van Christus. Neemt, eet, gedenkt en gelooft dat het lichaam van onze Heere Jezus Christus gebroken is tot een volkomen verzoening van al onze zonden.

Of: Hij nam het brood, en als Hij gedankt had, brak Hij het en zei: Neemt, eet, dat is Mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis. En als hij de drinkbeker geeft: De drinkbeker der dankzegging, waarover wij de dankzegging uitspreken, is de gemeenschap met het bloed van Christus. Neemt, drinkt allen daaruit, gedenkt en gelooft dat het dierbaar bloed van onze Heere Jezus Christus vergoten is tot een volkomen verzoening van al onze zonden.

Of: En Hij nam de drinkbeker en zei: Deze drinkbeker is het nieuwe testament in Mijn bloed; doet dat, zo dikwijls als gij die zult drinken, tot Mijn gedachtenis.

Na het beëindigen van het avondmaalspreekt de dienaar:

Geliefden in de Heere, omdat de Heere onze zielen aan Zijn tafel gevoed heeft, laten wij nu samen Zijn naam danken en prijzen. Ieder spreke in zijn hart (Psalm 103:1-4, 8-13):

Loof de HeeRe, mijn ziel, en al wat binnen in mij is, Zijn heilige naam.
Loof de Heere, mijn ziel, en vergeet geen van Zijn weldaden.
Die al uw ongerechtigheid vergeeft; die al uw krankheden geneest.
Die uw leven verlost van het verderf; die u kroont met goedertierenheid en barmhartigheden.

Barmhartig en genadig is de Heere, lankmoedig en groot van goedertierenheid.
Hij zal niet altoos twisten, noch eeuwig de toom behouden.
Hij doet ons niet naar onze zonden, en vergeldt ons niet naar onze ongerechtigheden.
Want zo hoog de hemel is boven de aarde, is Zijn goedertierenheid geweldig over degenen die Hem vrezen.
Zover het oosten is van het westen, zover doet Hij onze overtredingen van ons.
Gelijk een vader zich ontfermt over de kinderen, ontfermt zich de Heere over degenen die Hem vrezen.

Die ook Zijn eigen Zoon niet gespaard heeft, maar heeft Hem voor ons allen overgegeven in de dood en ons alles met Hem geschonken. Hierin bevestigt God Zijn liefde tot ons, dat Christus voor ons gestorven is toen wij nog zondaars waren. Zo zullen wij ook, nu wij door Zijn bloed gerechtvaardigd zijn, des te meer door Hem van Zijn toom behouden worden. Want als wij, toen wij nog vijanden waren, met God verzoend zijn door de dood van Zijn Zoon, des te meer zullen wij, nadat wij met Hem verzoend zijn, behouden worden door Zijn leven. Daarom zal ik met mond en hart de lof des Heeren verkondigen van nu aan tot in eeuwigheid.

Een ieder spreke in zijn hart:

0 almachtige, barmhartige God en Vader, wij danken U van ganser harte dat U ons, uit grondeloze barmhartigheid, Uw eniggeboren Zoon hebt gegeven tot Middelaar en offer voor onze zonden en tot brood en drank voor het eeuwige leven. En ook dat U ons een waarachtig geloof geeft, waardoor wij mogen delen in zulke weldaden. U hebt ook, ter versterking daarvan, door Uw geliefde Zoon Jezus Christus het Heilig Avondmaal laten instellen. Getrouwe God en Vader, maak door de werking van Uw Heilige Geest de gedachtenis van onze Heere Jezus Christus en de verkondiging van Zijn dood vruchtbaar, opdat wij dagelijks groeien in het ware geloof en de zalige gemeenschap met Christus. Wij bidden U dit alles omwille van Uw geliefde Zoon Jezus Christus, die met U en de Heilige Geest leeft en regeert in eeuwigheid en die ons heeft leren bidden:
Onze Vader, die in de hemelen zijt, Uw naam worde geheiligd. Uw koninkrijk kome. Uw wil geschiede, gelijk in de hemel, alzo ook op de aarde. Geef ons heden ons dagelijks brood. En vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren. En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze. Want van U is het koninkrijk, en de kracht, en de heerlijkheid, in der eeuwigheid. Amen.

Bron: Klassiek liturgisch formulier (een hertaling vanwege de Gereformeerde Bond in de Nederlands Hervormde Kerk)