Een toestroom van evangelische studenten aan
de Vrije Gereformeerde Theologische Faculteit in Aix-en-Provence is
een grote kans voor de verbreiding van het gereformeerde geloof in Frankrijk.
Frédéric Hammann, docent praktische theologie
aan de Vrije Gereformeerde Theologische Faculteit in Aix-en-Provence,
(35) is deze week op bezoek in Nederland. Op uitnodiging van de stichting
Vrienden van Aix, afkomstig uit de Gereformeerde Bond, de Christelijke
Gereformeerde Kerken en de Gereformeerde Gemeenten, verzorgt hij vanavond
in Krimpen aan de IJssel een lezing. In het Nederlands, want de in Zwitserland
geboren Hammann leerde onze taal tijdens een studie van twee jaar aan
de vrijgemaakt-gereformeerde Theologische Universiteit in Kampen, waar
hij volgend jaar hoopt te promoveren. Daarvoor studeerde hij onder meer
in Aix-en-Provence. Hij zegt er veel aan te danken te hebben. "Ik
kwam uit een vrijzinnig milieu. Ik zag Jezus als voorbeeld, maar dat
hij ook mijn Verlosser is, kwam gewoon niet bij mij op. Dat leerde ik
zien in Aix. Daar ben ik gereformeerd geworden.'' Na zeven jaar predikant
te zijn geweest in het Zwitserse Neuchatel, aanvaardde hij vorig jaar
een beroep van de Faculté Libre de Théologie Réformée
in Aix-en-Provence.
Bij zijn aantreden schrok hij van de "geestelijke armoede'' in
Frankrijk. Die is zorgelijker dan hij dacht. Alleen de pinkster- en
evangelische gemeenten groeien nog, vooral de kerken van etnische minderheden.
"De oorzaak van deze groei ligt in immigratie. Voor de rest lopen
de gevestigde kerken leeg. In Zwitserland was de situatie erg, maar
daar is men nog trots op het christelijke erfgoed. In Frankrijk niet
meer. De Fransen staan niet open voor vragen over God en het evangelie.
Ze zijn erg individualistisch.''
De positie van gereformeerden in Frankrijk is niet te benijden, valt
op te maken uit het verhaal van Hammann. Ze vormen een zeer kleine minderheid.
In Frankrijk (60 miljoen inwoners) zijn 38 miljoen rooms-katholieken,
5 miljoen moslims en 1 miljoen protestanten. Van de laatste groep zijn
er 250.000 luthers en 350.000 evangelisch. Vierhonderdduizend protestanten
zijn aangesloten bij de Eglise Réformée de France (ERF),
de grote hervormde kerk. De luthersen en hervormden hebben theologische
faculteiten in Straatsburg, Parijs en Montpellier. Volgens Hammann is
het klimaat binnen de ERF en de theologieopleidingen vrijzinnig. "De
Bijbel is bij hen een boek met verhalen. Ze leren dat de opstanding
niet echt is gebeurd. Jezus is alleen een voorbeeld om na te volgen.
Ik noem ze sociologische christenen: ze hebben de belangrijke geloofsfeiten
losgelaten, maar hun cultuur wordt nog wel gestempeld door het christelijk
geloof.''
Rest nog de Eglises Réformées Evangéliques Indépendantes
(EREI), volgens Hammann een bijbelgetrouw, gereformeerd kerkverband
met minder dan drieduizend leden en veertig gemeenten. "Hun dominees
hebben gestudeerd aan onze universiteit, maar de kerk is te klein om
ons financieel te dragen.''
Vervolging
Het geringe aantal gereformeerden in
zijn land doet Hammann verzuchten dat "de gereformeerde leer nooit
de kans heeft gekregen zich te wortelen in het geboorteland van Calvijn''.
In zijn visie heeft de gereformeerde religie slechts enkele tientallen
jaren gebloeid. Dat was in de periode na 1540, toen de ideeën van
Calvijn in Frankrijk ingang vonden. De eerste reden is volgens de theoloog
de jarenlange vervolging van protestanten door de rooms-katholieke overheid.
"Dat was een woestijnperiode. De hugenoten moesten zich verbergen.
Families raakten verdeeld en velen vluchtten naar het buitenland. Er
waren wel geloofshelden, maar er is nooit een gereformeerd volk ontstaan,
een hechte gemeenschap met een binding aan de gereformeerde belijdenis.''
De tweede reden is de Verlichting in de zeventiende eeuw, waardoor het
rationalisme definitief wortelschoot binnen het Franse protestantisme.
Volgens Hammann verklaart dat waarom de grote hervormde kerk, de ERF,
nooit een gereformeerde leer heeft gekend.
Als Hammann vertelt over de kleine, gereformeerde theologische universiteit
in Aix-en-Provence met zeven docenten en negentig studenten, gelieerd
aan de EIRI, lijkt het instituut op het dorpje van de striphelden Asterix
en Obelix dat moedig stand houdt tegen de Romeinse overheersing. Niet
heel het protestantse leven in Frankrijk is in de greep van vrijzinnigheid
en secularisatie. Nee, er is één universiteit die dapper
het gereformeerde geloof verdedigt. En dat al dertig jaar. Maar de aanvankelijke
doelstelling om de grootste reformatorische kerk van binnenuit te hervormen,
werd al na enkele jaren losgelaten. "Dat komt doordat de ERF een
drempel opwierp'', licht Hammann toe. "In de loop der jaren hebben
talloze dominees eerst twee jaren in Aix-en-Provence gestudeerd, maar
de ERF erkent ons diploma niet. Ze waren gedwongen af te studeren aan
een van de officiële theologische faculteiten.''
De Vrije Gereformeerde Theologische Faculteit in Aix-en-Provence is
nagenoeg de enige gereformeerde universiteit in het Franstalige wereld.
Maar ze is met zeven docenten en negentig studenten klein. Is er toekomst
voor de verbreiding van het gereformeerde geloof in Frankrijk? Ja, zegt
Hammann. Hij wijst op de toenemende stroom van evangelische studenten
die naar de universiteit in 'Aix' komen. Meer dan de helft komt uit
evangelische hoek. "Dat is nieuw voor ons, maar ook een grote kans.
Vroeger waren evangelischen agressiever op het punt van de volwassendoop.
Ook stonden ze wantrouwiger tegenover theologie. Dat is veranderd. Ze
beseffen dat ze een bijbelgetrouwe, theologische visie op het geloof
nodig hebben. Ze zien onze opleiding als een waarborg van ernst en stabiliteit.
Veel evangelische studenten hebben trouwens weinig bijbelkennis en sommigen
hebben nog nooit gehoord van de gereformeerde belijdenis.''
De docent praktische theologie brengt hen bewust in aanraking met de
reformatorische belijdenisgeschriften. "Evangelischen stellen de
gelovige, het individu, voorop. Daarin zijn ze kind van deze tijd. Maar
ik stel de gemeente en de leer van het verbond voorop. Ik leer ze ook
dat de geloofsbelijdenis geen facultatief element is in de christelijke
kerk. Het gaat om onze identiteit, onze zichtbaarheid en gemeenschap
met de kerk der eeuwen.'' Hammann probeert ze ook te laten zien dat
de preek een "onmisbare dimensie'' is in het geloof. "Als
we de preek de juiste plek geven, versterkt dat de kerk van Christus
in Frankrijk. Dat gebeurt niet door de ervaring centraal te stellen.''
Leert hij ook iets van zijn evangelische studenten? Zeker, stelt de
docent. "Zij zijn spontaner in het uitdragen van hun geloof. Zij
durven te evangeliseren. Binnen de officiële kerken is dat nog
een taboe. Maar ook dat begint te veranderen.''
Een ander hoopvol teken is dat oud-studenten kerken stichten in voormalige
Franse kolonies in landen als Togo, Burkina Faso, Frans Congo en Martinique,
voormalige Franse kolonies in Afrika en Zuid-Amerika. Deze kerken van
gereformeerde signatuur groeien. "Een bemoedigende ontwikkeling.''
De afgelopen drie jaar maakte de Franse theologische universiteit een
moeilijke periode door. De financiën zijn altijd al het zorgenkindje
geweest, maar in het voorjaar ontstond een tekort van vijftigduizend
euro op een begroting van een ton. "Dat kwam doordat het aantal
vrijwilligers terugliep. Voor administratieve werkzaamheden moesten
we bijvoorbeeld iemand in dienst nemen. Dat kostte veel geld. Maar nu
is er een plan opgesteld waardoor we in 2007 uit de financiële
problemen zijn. Met steun van verwanten uit vooral Nederland denk ik
dat we het de komende veertig jaar zeker vol kunnen houden.''
Door Gerald Bruins
Bron: Nederlands Dagblad
Gepost op: 3 november 2005