Wat is het verschil tussen een fusie en een federatie?
De synoden van de betrokken kerken hebben vanaf 1973 aangegeven dat zij toewerken naar fusie. Dat wil zeggen: vereniging naar één landelijke kerk, met één synode en één kerkorde. Alle plaatselijke hervormde gemeenten, gereformeerde kerken en lutherse gemeenten horen daar dan bij, of ze ter plaatse Samen op Weg- zijn of niet.Toch pleiten groepen binnen de kerken keer op keer voor samenwerking die minder ver gaat. De Confessionele Vereniging en de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk stellen op gezette tijden voor om tot een 'federatie' of 'unie' te besluiten. Zij vragen daarmee ruimte voor gemeenten, die de vrijheid willen om onder hun oude kerkorde te blijven voortbestaan. Dit zijn meestal gemeenten die weinig affiniteit hebben met het Samen op Weg-proces.
Telkens als dergelijke verzoeken op de synodetafel kwamen, hebben de triosynoden uitgesproken dat zo'n onvoltooide vorm van samenwerking nooit het ideaal kan zijn. Onverkort hielden zij vast aan het oorspronkelijke doel: één verenigde kerk.
Wanneer is besloten tot een fusie van de landelijke kerken?
Het woord fusie is vooral na 1990 in zwang gekomen. Voordien sprak men vooral van 'hereniging'. De gereformeerde kerken zijn immers uit de hervormde kerk ontstaan. Dat neemt niet weg dat fusie van meetaf het streven is geweest.Sinds 1973 zijn er vele gezamenlijke synodevergaderingen gehouden. Steeds is men stap voor stap bezig geweest de praktische stuikblokken tussen hervormden, gereformeerde en lutheranen op te ruimen. In 1985 werden de plaatselijke gemeenten geraadpleegd, die in meerderheid groen licht gaven om door te gaan met het Samen op Weg-proces. Daarom verklaarden de Nederlandse Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland in 1986 dat zij zich 'in staat van hereniging' bevonden. De synoden erkenden toen dat de overeenkomsten tussen de beide kerken groter waren dan de verschillen. Elk volgende fase in het SoW-proces is gericht op het overbruggen van die verschillen. Soms moet er dan flink gedebatteerd worden om op één lijn te komen. Vaak ook blijft er ruimte voor verschillen en wordt geconcludeerd dat deze een fusie niet in de weg staan.
Het maken van één nieuwe kerkorde uit drie oude kerkorden is daarvan een sprekend voorbeeld. Telkens zijn de gemeenten en classes in dat traject betrokken en konden zij voorstellen doen om de kerkordeteksten aan te passen. Sinds 1990 doet ook de Evangelisch Lutherse Kerk mee, vanouds een afzonderlijk kerkgenootschap. Om die reden spreken we niet meer van 'kerkhereniging', maar van 'kerkvereniging' of fusie. Het definitieve besluit daartoe staat gepland voor 12 december 2003.
Moeten nu alle plaatselijke kerken en gemeenten gaan fuseren?
Nee, er is alle ruimte om als plaatselijke hervormde gemeente, gereformeerde kerk of lutherse gemeente zelfstandig voort te bestaan. Wel behoort men vanaf de fusiedatum tot dezelfde landelijke kerk en ook regionaal tot dezelfde classis.Natuurlijk is er op bijbelse gronden wel een geestelijk motief om elkaar als plaatselijke kerken te zoeken en eenwording na te streven. Daarbij telt de overtuiging van de gemeenteleden zelf, want dwang van bovenaf heeft nog nooit iets vruchtbaars opgeleverd. Als de tijd nog niet rijp is om plaatselijk samen te gaan, dan is het beter om apart te blijven en in eigen tempo en in alle vrijheid naar elkaar toe te groeien. Soms strandt een poging en gaat het tien jaar later ineens wel.
